Migjeni dhe konstruktimi i vargëzuar i historisë

E. Mërtiri

Në antikitet, duke u rrekur të konceptojë një botë perfekte, të vënë në funksionim nëpëmjet artit të politikës, Platoni ndeshet me një pengesë serioze: poetët. Duke qenë se poetët, i marrin mendjen njerëzisë duke i demotivuar të kryejnë detyrimet qytetare, Platoni nuk heziton t'i vendosë ata në fund të hierarkisë shoqërore. Poezia, arti, shihet si një armë e fuqishme që, nëse nuk është në shërbim të ndërtimit të projektit të duhur shoqëror, bëhet një pengesë e jashtëzakonshme. Për këtë arsye, Platoni i përjashton poetët nga kantjeri i ndërtimit të utopisë së tij.

Çështja çame apo çështja e çamëve

Ergys Mërtiri

Zhvillimet më të fundit në Shqipëri tregojnë për një rritje të ndjenjës së nacionalizmit, të cilën e ndeshim gjithnjë e më shpesh në jetën publike e shoqërore. Ndërgjegjia kombëtare duket në rritje në një masë të konsiderueshme, pavarësisht se, duke mos qenë e pjekur intelektualisht, dhe duke mos qenë e kultivuar siç duhet nga elitat, ajo mbetet ende e mjegullt dhe e pa artikuluar në termat e duhur, si dhe e pa adresuar në problematikën e nevojshme. Në këtë linjë, duket se edhe çështja çame po gjen gjithnjë e më shumë sensibilitet në Shqipëri, duke tërhequr vëmendjen e opinionit.

Na robëroni, vetëm na ushqeni!

E. Mërtiri

Në vitin 1953 Robert Nisbet, mendimtari më i rëndësishëm i konservatorizmit modern të pasluftës së dytë, ngrinte alarmin se bota perëndimore kërcënohej nga një formë e re totalitarizmi, në dukje më human, por jo më pak imponues. E veçanta ishte se totalitarizmi perëndimor i pasluftës ishte i fshehtë dhe i padallueshëm. Ai sundon shoqëritë moderne duke kushtëzuar marrëdhëniet njerëzore, deri në indet më intime të ndërveprimit njerëzor. Një prej mënyrave të shfaqjes së tij mund të gjendej në atë pjesë të mendimit politik të gjysmës së dytë të shek. XX që artikulon një nevojë mjaft thelbësore për modernitetin, nevojën për bashkësi.

Argumenti zëvendësohet nga tifozeria*

Doan Dani

Ka qenë një shembull interesant në shkollën fillore të viteve ’80 ku, për të shpjeguar rregullën drejtshkrimore të fillimit të fjalisë me germë të madhe, përdorej rasti i një nxënësi që e fillonte fjalinë me germë të vogël, sepse fjala e parë kishte lidhje me ‘fashizmin’, aq shumë i urryer nga ky vogëlush sa nuk meritonte as respektimin e normave gjuhësore. Me një vizion të këtillë, për rregulla jo më gjuhësore, por shkencore historike, Drejtori i Bibliotekës Kombëtare i shton dëshirës gjykuese – në fakt, historiani duhet të jetë rrëfyes – edhe dëshirën e rrëzimit të hipotezave të ngritura nga ata që ai, në faqen 190 të Skënderbeu: një histori politike, i cilëson ‹‹takëm “historianësh” [...] me osmanllëkun të trashëguar në vena – që rreken deri të numërojnë “privilegjet pa fund” që paskësh gëzuar “rajaja e krishtere”›› dhe që përsërit me patos në faqet 819-824: edhe pse mungojnë adresat, është e lexueshme nga koordinatat që kritika i drejtohet librit Skicë e mendimit politik shqiptar të Hysamedin Feraj, por dëshira dhe argumenti shkencor janë dy paralele të papërputhshme. Ato çka nuk mungojnë janë etiketat e “analizës së gjakut” të kundërshtarit, fenomen i trashëguar nga i racizmi kulturor dhe përjashtimi enverist: të paktën për lidhjen e gjakut me kombësinë duhet të heshtë Plasari. Nga përkthyesi i pilotuar në drejtor nuk mungon gjithashtu as kritika përçmuese ndaj historianëve profesionistë të cilët janë një referim i detyrueshëm për të gjithë studiuesit perëndimorë të historisë së gadishullit ballkanik.

Rrezikshmëria e një shoqërie homogjene

Xhodi Hysa

Shqipëria është një vend i cili në përbërjen e vet nuk është homogjen në religjion. Për arsye të ndryshme shoqërore dhe historike, vendi ynë nuk është një vend me shumicë absolute të një religjioni. Në gadishullin perëndimor të Ballkanit Shqipëria është një vend me një specifikë të veçantë e cila lidhet me faktin që në të ekzistojnë më shumë se dy besime fetare të përhapura ndër banorët e saj. Ky punim synon të shpjegojë rrezikshmërinë që i kanoset shoqërisë sonë në momentin kur ajo tentohet të shndërrohet me dhunë në një shoqëri homogjene me një identitet të përcaktuar fetar apo kulturor; duke e ndarë në dy pjesë shpresoj t'i japë një përgjigje sa më pranë reales dhe të pasqyroj sa më saktë atë çka ndodhi dhe çfarë mund të ndodhë.

Skënderbe i ri me paragjykime të vjetra dhe mesazhe të reja

Doan Dani

Në Evropë, nga gjysma e dytë e shekullit të XVIII, filloi të eksperimentohet faza e kërkimit të memories kolektive, e depozituar në të ashtuquajturën kulturë e ulët, e mishëruar nga popullsia rurale e atyre zonave mundësisht më të izoluara, sa më të largëta me kontaktet e kulturës urbane. Një herë që zbulohen gjuha, traditat dhe epopetë heroike, vihen në lëvizje mjetet përhapëse të ideve që përmblidhen në mënyrë perfekte tek sistemi arsimor dhe, tashmë, kultura e standardizuar kombëtare merr rrugën e pashmangshme të masivizimit. Me gjithë vonesën e kushtëzuar nga faktorë të brendshëm dhe të jashtëm, elitat shqiptare, nëpërmjet imitimit, arritën të krijonin diçka kombëtare dhe ta hidhnin në tregun popullor, por do të ishte regjimi komunist ndërtuesi dhe rrezatuesi i rreptë i kulturës kombëtare standarde, nëpërmjet sistemit arsimor. Ashtu siç kishte një lloj buke, djathi, veshjeje, kënge, pallati, rruge – mund të vazhdojmë në pafundësi –, po ashtu do të nxirrej nga furra një lloj mendimi: PKSH-ja e shpëtoi Shqipërinë, njeriu vjen nga majmuni, shqiptarët janë pasardhës të pellazgëve, Skënderbeu luftoi i vetëm për Kombin kundër “barbarit lindor”, etj, janë disa nga kallëpet që i jepnin formë mënyrës si shqiptari socialist duhet të raportohej me realitetin ose të kaluarën.

Shahu në dritën e juristit

Hamza Jusuf

Përktheu Ardit Kraja

I luajtur përreth gjithë botës nga njerëzit e të gjitha feve, loja e shahut luhet në fshehtësi dhe në publik si një kalimkohe po ashtu edhe si një përpjekje serioze garimi. Megjithatë, pak musliman mendojnë për gjykimin ligjorë të lojës së shahut në Sheriat, ligjin e shenjtë të islamit. Sipas komunitetit juridik të dijetarëve muslimanë, kolektivisht të njohur si fukaha, çdo vepër njerëzore (duke përfshirë lojën e shahut) bie nën një nga pesë kategoritë; e obligueshme (uaxhib), e rekomanduar (mandub), e lejueshme (mubah), e papëlqyeshme (mekruh) dhe e ndaluar (haram). Ky artikull do të gjurmojë origjinat e shahut, opinionet e ndryshme midis dijetarëve, dobitë dhe dëmet e lojës dhe çfarë kjo na tregon ne sot.

Post-scriptum mbi zgjedhjet jo politike

Anjeza Xhaferraj*

Pasi dëgjuam gjatë gjithë fushatës se vota e zgjedhjeve lokale nuk na qenkësh politike, tashmë dëgjojmë se kjo e bekuar votë na qenkërka në dy versione: popullore/ politike dhe diçka tjetër e papërcaktuar, që, ndonëse nuk artikulohet, i bie të jetë si jopopullore ose jopolitike. Me këtë lloj logjike i bie që qytetarët në ditën e votimit janë paraqitur si njerëz politikë dhe jo politikë në të njëjtën kohë. Pra, pasi kanë dëshmuar vullnetin e tyre politik kur kanë votuar për këshilltarët bashkiakë, janë zhveshur nga ky vullnet dhe kanë votuar për kryetarin e bashkisë, ose anasjelltas, pra kanë qenë të zhveshur fillimisht dhe më pas kanë hedhur petkun politik, gjithmonë në varësi të operacioneve fletë-plotësuese që kanë kryer më parë. Mbetet mister, megjithatë, se pse njëra votë na fut në politikë dhe tjetra na nxjerr prej saj. Dhe për të plotësuar kuadrin (dhe për t’u argëtuar disi) konstatojmë se vota politike është hedhur pikërisht për krahun që bëri një fushatë jo politike, por për “qytetarin”, dhe vota tjetër, ajo jo-politikja, u hodh për atë krah që nuk reshti së bërtituri për rëndësinë politike të këtyre zgjedhjeve.

Xhamia e re e Tiranës: çoroditje elektorale

Nga: Klodjana Malushaj

Shpërfytyrimi ligjërimor e banalizimi që po i ndodh sot politikes nga partitë politike shqiptare, brenda të cilave shtresëzohen masivisht virusi i klientelizmit, më imponon të shpreh qartë qysh në fillimin distancim e mospërkatësi në totalitet karshi çdo kahje partiake që mëton ta kthejë bërjen e politikës në shesh pazari, ku unë të jap kaq e ti më jep aq; unë të bëj këtë favor dhe ti më bën atë favor; unë të premtoj kaq ndërtime rrugësh, ujësjellësash, kishash apo xhamiash, e ti më premton kaq numër votash elektorati. Pasi, nëse do qëndrojmë në këtë stad “bërje politike”, nuk kemi bërë gjë tjetër veçse, e kemi zhveshur dhe zhbërë subjektit politik integral të Popullit në popull, nga një subjekt politik esencialisht cilësor, në një objekt partiak sasior, i cili nuk rresht së shënjuari brenda kategorisë së numrit, duke humbur kësisoj çdo tipar cilësor të të qenurit politik, për të përfunduar tragjikisht në formë pa përmbajtje të subjektit, sikurse dhe pashmangshmërisht në tëhuajësimin e politikes.

Shije elektorale

Xhodi Hysa

Çuditërisht këtë vit nuk e kam ndjerë aspak “dhunën” psikologjike që të sjell fushata elektorale në Shqipëri. Kam qenë shumë i ftohtë dhe mospërfillës ndaj një sërë ndodhish dhe ngjarjesh që kanë ndjekur këtë fushatë, e pranoj që kam patur ftesa për të lëvizur apo për të dëgjuar një kandidat apo edhe për tu bërë pjesë e stafit të tij, por realisht nuk kam dëshiruar dhe nuk kam pranuar që t’i bëhem palë ndokujt ndërsa kam shkuar të dëgjoj aty ku e kam parë më të arsyeshme se duhet bërë.

“E kaluara dhe mungesa e drejtësisë kanë kriminalizuar shoqërinë”

E. Mërtiri

Intervistë e dhënë në gazeten Tirana Free Press

A është e dhunshme shoqëria shqiptare?

Mendoj që po. Dhuna duket e pranishme në një masë të konsiderueshme në shoqërinë shqiptare dhe në një mënyrë a në një tjetër na rrethon kudo. Kjo dëshmohet jo vetëm në kronikat e zeza, por në përditshmërinë tonë. Mjaft të hipësh në autobuz apo të lëvizësh me makinë, lëre pastaj nëse të ndodh të ndeshesh me gjykatat, zyrat shtetërore, apo hipotekat. Madje jo vetëm në rrugët e qyteteve tona, por edhe në podiumet politike, në ekranet e televizioneve, në faqet e gazetave, në forumet dhe blogjet e internetit... Ngado ndeshesh me njerëz të acaruar, që prodhojnë dhe imponojnë konfliktualitet. Ja psh. Të ndodh që të lexosh ndonje koment apo analizë, vërtetë interesante në shtypin shqiptar dhe mendon se vërtetë autori ia ka qëlluar të ofrojë një ide me vlerë. Sapo hap internetin dhe shikon komentet, do të ndeshësh në një shpërthim agresiviteti, përbaltjeje e prepotence, të cilat janë gati ta cojnë autorin në burg për agjitacion e propagandë. Eshtë vërtetë shqetësuese, të mendosh se në cfarë mjedisi të duhet të diskutosh problemet e kësaj shoqërie. Në njëfarë mënyrë, jo vetëm që agresiviteti është bërë pjesë e sjelljes së përgjithshme të shoqërisë, por duket se njerëzit e kanë humbur besimin se e drejta e tyre, marrëdhëniet njerëzore mund të rregullohen me mjete te tjera përvec forcës. Në fakt, agresiviteti i kultivuar në media, është edhe më problematik, pasi ushqen shoqërinë me një frymë që prodhon polarizime të pashëndetshme shoqërore, të cilat, nëse pompohen vazhdimisht, bëhen një gangrenë e vërtetë për zhvillimin e shoqërisë.

Burkat e Izraelit

Miriam Shaviv, kolumniste në Britain’s Jewish Chronicle.

Izraeli, në mënyrë të posaçme rabinët e tij, mund të mësojnë prej ndalimit të vellove të fytyrës në Francë. Me ligjin e saj të ri, Franca ka lëshuar një deklaratë të fortë për i takon pritshmërisë për nivelin e integrimit të qytetarëve të saj myslimane dhe për statusin e grave në shoqërinë e saj.

Sektori fetar i Izraelit lipset të lëshojë deklarata të ngjashme. Në nishan nuk janë qytetaret e tij myslimane, pak prej të cilave e përdorin vellon e fytyrës (edhe pse numri i saktë mbetet i panjohur), por kulti i çuditshëm dhe i rrezikshëm i grave çifute,

NDIKIMI NË RRITJE I VATIKANIT NE KOSOVË

Nga Mateo Albertini, Milano *

Përktheu: Nolian Seitaj

Që prej Shkurtit 2008,më se tre vjet që pas shpalljes së pavarësisë së Kosovës – ku të pakten 90% e popullsiseë së saj njihet nominalisht si myslimane - Vatkani ka kërkuar dukshem ta rrisë prezencën e tij vazhdimisht, tani madje pa e fshehur fare si qëllim.

Po bëhemi vegla të politikës

E. Mërtiri

Fushata elektorale për zgjedhjet vendore është ndezur tashmë me të gjithë arsenalin e vet dhe duket se dy forcat kryesore janë angazhuar egërsisht duke përdorur çdo mjet për të tërhequr, çdo votë nga kundërshtarët. Natyrisht, gara për Tiranën do të jetë beteja më e rëndësishme në këto zgjedhje, e cila parashikohet të jetë në rezultate shumë të ngushta, gjë që ka bërë që forcat ti kushtojnë rëndësi cdo kategorie dhe grupi shoqëror gjatë fushates. Në këto kushte, edhe muslimanët nuk mud të mbeteshin jashtë betejës, duke zgjuar interesin e të dyja palëve të cilat janë angazhuar fort në garën për të marrë votat e tyre. Në fakt, një gjë e tillë duket se po përsëritet tashmë në çdo fushatë, por kurrë në këtë intensitet. Tashmë kemi edhe një precedent qendror në betejën për votat e muslimanëve, “Xhamia e re”, e cila duket se është bërë karremi kryesor në rrjetat elektorale të të dy kampeve. Të dyja palët u premtojnë muslimanëve ndërtiminin e kësaj xhamie, e inaguruar për të filluar punimet që në 1992-shin, por e mbetur ende e panisur.

Intolerancë e racizëm qeveritar në Francë!

Editorial, The New York Times.

Imponimi formal të hënën i ndalimit francez ndaj mbulesës së plotë të fytyrës, i cili solli arrestimin e menjëhershëm të dy grave që po protestonin kundra këtij ligji, është shoqëruar nga elozhet qeveritare për vlerat franceze si dhe cështje të sigurisë dhe barazisë gjinore.

Llogorja e burkas ideologjike.

Besnik Sinani

Në një shkrim mbi një shkrim mbi burkan, pra një debat mbi burkan i futur në burka filtrash gazetarësh, M. Nano, nis të debatojë tre argumentat e Timothy Garton Ash në kundërshti të ligjit francez që ndalon veshjen e burkas – një mbulesë komplete e trupit që lë vetëm sytë zbuluar. Ka shumëcka që mund të debatohet nga ky shkrim dhe pyetjet që ngre z. Nano si kundër-argument i artikullit të Gorton Ash, duken si gola të bëra në pozicjon jashtë – loje. Por vëmendje të vecantë më tërhoqi nocioni i agjensisë personale që përdor z. Nano. Ai shkruan:

Kush e bëri Revolucionin?

Besnik Sinani

Në një artikull të kohëve të fundit në gazetën Shqip, Edon Qesari, shkruan:

Nëse është e nevojshme të kuptojmë se ku i ka rrënjët ky dimër i pranverosur kryengritjesh arabe, s'mund ta gjejmë kurrsesi te Tunizia. Edhe ky vend, i pari që vërshoi në rrugë e sheshe për të kërkuar reforma e përmbysje, zanafillën e vet e pat diku tjetër. Kryeministri izraelit Netanjahu, deklaroi se fillimi i vërtetë i furtunës arabe duhej kërkuar në zgjedhjet e manipuluara iraniane të 2009-s dhe te demonstratat që ato zgjuan. Por do të ishte më saktë të prireshim drejt një vështrimi më të thellë në kohë. Në fakt, gjatë një vizite në Kajro (2005), ish-sekretarja amerikane e Shtetit, Condi Rise, bëri një deklaratë të pazakontë për normat klasike të diplomacisë amerikane në Lindjen e Mesme. "Për rreth 60 vjet", theksoi Rice, “vendi im, Shtetet e Bashkuara, parapëlqyen qëndrueshmërinë (stability) e rajonit të Lindjes së Mesme, në këmbim të demokracisë. Por s'arritëm asnjërën prej tyre. Tani, ne po zgjedhim një tjetër rruge: do të mbështesim pra zellin demokratik të të gjithë popujve".

Serbia dhe Kosova

Ëndrra të Brukselit*

Serbia shpreson që bisedimet me Kosovën do avancojnë aspiratat e veta për në Bashkimin Europian.

24 Mars 2011/ Beograd dhe Prishtinë

Kryeministri i Rusisë, Vladimir Putin, ndali për një vizitë të shpejtë në Beograd këtë javë. U takua me ciklistë serbë gjatë një ndeshjeje futbolli sponsorizuar nga Gazprom dhe bisedoi rreth investimeve ruse. Ministri i jashtëm serb, Vuk Jeremic, u krenua se vizita e z. Putin do e bëjë Serbinë më të fortë. Por Rusia është larg dhe qëllimi kryesor i Serbisë është të fitojë statusin e kandidatit për t’ju bashkuar BE. Komisioni Europian do deklarohet në vjeshtë dhe udhëheqsit e BE do vendosin në Dhjetor, kur gjithashtu Mali i Zi shpreson aprovimin për hapjen e bisedimeve për antarsim.

Reagim ndaj “Lëvizja Gylen në Shqipëri”!

Teksti i mëposhtëm na u soll si reagim ndaj postimit tonë të më përparshëm rreth Lëvizjes Gylen në Shqipëri dhe ne po e sjellim me redaktime të vogla pa ndryshuar asgjë në përmbajtjen e tij. Ky reagim, edhe pse mund të konsiderohet i ashpër, shpresojmë të jetë pjesë e një debati konstruktiv mbi të ardhmen e institucioneve tona fetare. Sigurisht, ashtu si për shkrime të tjera që kemi sjellë, qëndrimet e shprehura janë të autorit dhe jo detyrimisht të blogut tonë. Qëllimi ynë nuk është të atakojmë asnjë grup apo individë, por të krijojmë një hapsirë debati të frytshëm e të larmishëm, të kërkojmë transparencë dhe gjithëpërfshirje dhe integritetin e institucioneve tona të jetës fetare.

Rreth Debatit për Lëvizjen Gylen në Shqipëri!

Prej disa ditësh, në disa forume myslimane dhe ne FB është hapur një debat i gjerë rreth rolit të lëvizjes Gylen ne Shqiperi. Ne mirëpritëm përfshirjen e disa pasuesve të Gylenit në faqen tonë duke shpresuar se do adresonin disa nga shqetësimet e shprehura, por fatkeqsisht ato u përmblodhën në një kor himnizimi për udhheqësin e tyre dhe akuza ndaj kritikëve, pa tentuar të adresojnë asnjë nga shqetësimet e ngritura. Për këtë arsye, në frymën e dialogut dhe rrahjes së mëndimeve që ky blog kërkon të nxis, po rreshtojmë këtu disa nga këto cështje.