Folklor shkencor

Doan Dani

Përpara disa javësh zjarri shkrumboi vegjetacionin modest në malin e Taraboshit dhe vendi i dytë në Evropë për ritmet e rritjes ekonomike, sipas një legjende qeveritare, e përballoi sfidën natyrore në pritje të ndërmjetësimit hyjnor. Dëmi ekonomik dhe ekologjik si gjithmonë nuk shqetëson autoritetet përkatëse dhe as masën, e deri këtu nuk kemi përse të skandalizohemi. Mirëpo, kur vëren se Mali i Zi, një shtet demografikisht më i vogël se Tirana, pa rritjen ekonomike të Shqipërisë, madje i banuar tërësisht nga “malokët” – duke huazuar një etiketë standarde –, zotëron avionë të posaçëm në shuarjen e zjarreve, nuk mund të mos argëtohesh nga pretendimet e flirteve nacionaliste mbi superioritetin tonë etnik, që aktualisht gumëzhijnë nëpër media, e gjithashtu nuk mund të mos trishtohesh nga memoria e paraardhësve tanë të cilët luftuan përgjatë ngjarjeve historike të konsumuara në urën kohore mes shekujve XIX dhe XX, që ato shkrepa të ishin shqiptare. Ne e djegim pasurinë kombëtare dhe njëkohësisht bëjmë sehir. Sidoqoftë, ironia qëndron diku tjetër. Ndërsa zjarri përparonte i patrazuar, mediat kryesore fokusoheshin parësisht tek votimet në zonën e Dukagjinit, ku njëzet vitet e fundit zgjedhjet nuk zhvillohen asnjëherë në afatin dhe mënyrën e konsideruar normale. Kjo dëshmon qartësisht se kasta politike zotëron hapësirat kryesore në jetën kolektive të shqiptarëve televiktima, në atë interval kohorë ditorë ku mungojnë “kopshti antropologjik” i Big Brother, telenovelat etj. Akoma më problematik prezantohet fakti se kasta është shndërruar në njësi matëse dhe me pretendime interpretuese, që në rastin e politikës nënkupton monopole partiake.

Pamundësitë për rishkrimin e historisë

E. Mërtiri

Sociologu dhe politologu Fatos Tarifa u përfshi gjatë këtyre ditëve në debatin mbi rishkrimin e historisë me një replikë ndaj historianit të mesjetës Ferid Duka, në të cilën paraqiteshin kontestimet e tij mbi mënyrën sesi z. Duka e koncepton këtë proces. Tarifa përpiqet të kundërshtojë konceptimin e Dukës, për atë çfarë duhet rishikuar në periudhën osmane të historisë shqiptare. Ai replikon ndaj një tij, duke shprehur kundërshtim të ashpër ndaj një pasazhi të shprehur nga Prof. Duka: “Shqipëria u pushtua nga osmanët në shekujt XV-XVI, por pas këtij momenti ne nuk mund të flasim vetëm për pushtim, por edhe për zhvillim ekonomik, shoqëror, kulturor të popullit [shqiptar] në kuadër të Perandorisë Osmane, ashtu siç duhet të flasim edhe për rolin që luajtën shqiptarët në historinë e kësaj perandorie [dhe] mënyrat e integrimit në sistemin osman”.

Mbi histerinë anti-turke

Besnik Sinani

Nuk është mirëfilli e ditur se çfarë pikërisht i ka kërkuar ministri turk i arsimit homologut kosovar, por një kërkesë për rishikimin e teksteve të historisë për të riparë pasazhe fyese ndaj popullit turk ka ngjallur një reagim të gjerë që tejkalon kritikën ndaj kërkesës së ministrit turk dhe ka marë formën e një histerie anti-turke. Historianë dhe tifozë historie patën rastin të flasin për pandryshueshmërinë e historisë dhe kjo mori një formë betimi rezistence ndaj pushtuesit.

Shkenca kundër Turqisë

E. Mërtiri

Një kërkesë e Ministrit turk të Arsimit për rishikimin e teksteve shkollore, të cilat, sipas tij, përmbajnë fyerje për Turqinë dhe Perandërinë Osmane ka ndezur reagime të ashpra tek historianë dhe politikanë të ndryshëm në Kosovë dhe Shqipëri. Reagimet nga bota akademike kanë qenë të shumta dhe nuk kanë munguar tonet e ndezura emocionale, gjë që përbën vërtetë një paradoks ku ia vlen të ndalesh.

Streha e Antinacionalizmit

E. Mërtiri

Regjistrimi fesë dhe etnisë, por edhe probleme të shumta me minoritetin grek në jug të vendit, kanë sjellë një rrije të sensibilitetit shoqëror ndaj marrëdhënieve me fqinjët dhe si rrjedhim, edhe ndaj çështjes kombëtare. Kjo ka bërë që të ketë edhe një rritje të vëmendjes politike në grupime të vogla, të cilat i shohin sentimentet nacionaliste tek një pjese e popullsisë si një mjedis të përshtatshëm për të bërë elektorat. Në fakt kjo vjen më tepër nga përjashtimi që politika shqiptare i ka bërë çështjes kombëtare, duke bërë që interesat kombëtare të mbeten thuajse të papërfaqësuara në politikë.

Çështja çame apo çështja e çamëve

Ergys Mërtiri

Zhvillimet më të fundit në Shqipëri tregojnë për një rritje të ndjenjës së nacionalizmit, të cilën e ndeshim gjithnjë e më shpesh në jetën publike e shoqërore. Ndërgjegjia kombëtare duket në rritje në një masë të konsiderueshme, pavarësisht se, duke mos qenë e pjekur intelektualisht, dhe duke mos qenë e kultivuar siç duhet nga elitat, ajo mbetet ende e mjegullt dhe e pa artikuluar në termat e duhur, si dhe e pa adresuar në problematikën e nevojshme. Në këtë linjë, duket se edhe çështja çame po gjen gjithnjë e më shumë sensibilitet në Shqipëri, duke tërhequr vëmendjen e opinionit.

Rreziku i një shoqërie homogjene II

E tashmja: “Koha për t’u rrëfyer dhe për të kërkuar pendesë”

Xhodi Hysa

Pjesa e dytë

Sikundër e përmenda më sipër një valë e re oksidentalizmi e cila induktohej nga vetë politikat qeveritare erdhi në vendin tonë, gjithçka vendosej në shërbim të kësaj politike qeveritare madje dhe intelektualët që duhet të përçonin mendimin e tyre apo paradigmat e tyre nisur nga vëzhgimi që i bënin fenomeneve (në fakt këtë nënkupton liria e të shprehurit) filluan të mirëpresin këto paradigma dhe politika qeveritare pa i kritikuar ato, kështu nisi ajo që mund të quhet apologji e jona për të shkuarën tonë. Të robëruar nga Lindja që personifikon të keqen neve sërishmi si kemi harruar rrënjët tona Evropiane sepse gjuha jonë është e tillë, sepse ne jemi të vetmit pasardhës të ilirëve, sepse kemi një gjak të pastër që na lidh me individë me peshë historike si Skënderbeu, sepse vetë Pali i kishës së hershme të apostujve të Krishtit kaloj sëkëndejmi e kështu me radhë. Shkrimtari Ismail Kadare ka botuar në formën e një sprove me titullin “Identiteti Evropian i Shqiptareve” në hyrje të cilit gjendet dy paragrafë të tillë:

Mosmarrëveshja, e vetmja rrugë e patriotizmit të ri të Kadaresë

E. Mërtiri

Sprova e fundit e shkrimtarit Ismail Kadare ”Mosmarrëveshja”, ashtu si çdo gjë që del prej tij, po shoqërohet me një jehonë të gjatë në shtypin shqiptar, gjë që të ofron edhe mundësinë të kryesh matje sociologjike, duke përllogaritur zgjerimin e shtratit të elitave sunduese, por edhe nivelin e radikalitetit që gjenerojnë. Gjithashtu, është bërë normale që jehona e qendrimeve të Kadaresë, të sjellë një klimë të pashëndetshme për një debat të pjekur e të arsyeshëm, ashtu siç ndodh në çdo vend të qytetëruar, por më tepër, qendrimet e tij tërheqin pas vetes një klimë tensioni në debatin pulik, që prodhon akuza e kundërakuza me të cilat palët sulmojnë njëra-tjetrën. Në fakt, pas çdo shkrimi, qendrimi apo fjalimi të tillë “programatik” të Gjeneralit të letrave shqipe, ofrohen gjithmonë kritere të reja për kategorizimin e armiqve të kombit, gjë që turbullon debatin duke egërsuar gjithnjë e më shumë klimën e përjashtimit dhe linçimit publik ndaj një pjese të mirë të inteilgjencës. Prej këtej, dorë pas dore, rrethi i armiqve të kombit ka ardhur gjithmonë duke u zgjeruar, jo shumë për shkak të propagandës antikadareane, siç pretendojnë idhujtarët e tij, por më tepër për shkak të rritjes së radikalitetit të kritereve të vendosura prej vetë gjeneralit, të cilat kanë prirjen ta ngushtojnë gjithmonë e më shumë rrethin e atyre që meritojnë të përfshihen në drejtën e qytetarisë shqiptare.